“Wielka trwoga” Marcin Zaremba – przejmujące, wielowymiarowe studium społeczeństwa żyjącego w cieniu lęku, chaosu i niepewności.

Poruszający obraz społeczeństwa, tuż po II wojnie śiwatowej.

      “Historyk rozpoczynający badania nad strachem sam zaczyna go odczuwać”. 

Marcin Zaremba patrzy na pierwsze lata PRL szeroko, nie ogranicza się wyłącznie do polityki czy historii rozumianej podręcznikowo. Analizuje codzienność, mechanizmy społeczne, ekonomię, religijność, relacje międzyludzkie i zbiorowe emocje. Powojenna Polska nie przynosi upragnionego spokoju. Zamiast ulgi pojawia się lęk przed biedą, chorobami, przemocą i widmem kolejnej wojny. Ludzie boją się władzy, obcych, sąsiadów, ale też własnej przyszłości.  

       “…strach polityczny, mierzony chociażby znajomością słów: “NKWD”, “UB”, “zsyłka”, “Sybir” musiał być w powojennej Polsce powszechny. W regionach nasilonych represji nabierał cech psychozy, prowadził do wybuchów paniki”. 

“Wielka Trwoga” pokazuje rzeczywistość pierwszych lat po zakończeniu konfliktu. Kraju pogrążonego w ruinie, chaosie i nieustannej niepewności. Autor pokazuje Polskę zniszczoną nie tylko materialnie, lecz także moralnie. Wojna pozostawiła po sobie głód, brutalność, szabrownictwo, przemoc i wszechobecny strach. To obraz trudny i momentami bardzo gorzki. Polska pełna szabrowników, czerwonoarmistów, sierot, uciekinierów i ludzi próbujących na nowo odnaleźć swoje miejsce. Codzienność naznaczona jest przemocą, kradzieżami i strachem o najprostsze sprawy, jedzenie, dach nad głową, pracę czy przyszły kształt państwa. Zaremba pokazuje społeczeństwo zmęczone, rozbite i pozbawione poczucia bezpieczeństwa. Zaremba pisze również o „leśnych”, którzy dla wielu zwykłych ludzi byli źródłem równie wielkiego lęku jak Armia Czerwona. 

Widać ogrom pracy oraz rzetelność badawczą, anie ma tutaj poczucia chłodnej akademickiej rozprawy. Zaremba raczej obserwuje, pyta i próbuje zrozumieć, niż feruje łatwe wyroki. Siłą  książki jest także język. Mimo naukowego charakteru czyta się ją z zaskakującą łatwością. Styl jest płynny i sugestywny, trudno się od tej opowieści oderwać, choć wiele opisanych wydarzeń naprawdę mrozi krew w żyłach.

Ważna książka historyczna, ale i przejmująca opowieść o ludzkich emocjach i traumach. O czasie zawieszonym między wojną a pokojem. Lektura momentami niewygodna, odbierająca złudzenia i zmuszająca do konfrontacji z obrazem społeczeństwa dalekim od uproszczonych narodowych mitów. Za książkę dziękuję wydawncitwu Znak Horyzont. Bardzo polecam!

“Wielka trwoga”

Autor: Marcin Zaremba

Wydawnictwo: Znak Horyzont

Gatunek: historia

Liczba stron: 696

Data wydania/wznowienia kwiecień 2026 r.